Sa herë që në hapësirën publike hapet një diskutim për dialogun dhe ndërtimin e besimit, pothuajse menjëherë biem në kurthin e formaliteteve. Tryezat e rrumbullakëta, panelet dhe projektet deklarative shpesh kërkojnë nga ne të flasim nga pozicionet e roleve që na janë caktuar paraprakisht, si përfaqësues të grupeve të caktuara, bartës të identiteteve apo përfaqësues të qëndrimeve specifike. Në këtë proces, paradoksalisht, gjëja më e vështirë është të arrijmë te ajo më e thjeshta, te njeriu që është ulur përballë nesh.
Arti ofron një rrugëdalje krejtësisht tjetër nga ky rreth vicioz. Ai nuk kërkon që të zgjidhim ekuacione politike apo të arsyetohemi, por thjesht na shtyn drejt një hapësire të përbashkët krijimi. Përmes projektit “Agjentët kreativë të paqes”, i iniciuar nga organizata CASA nga Mitrovica e Veriut, janë bashkuar organizata të artistëve dhe krijuesve të rinj nga Beogradi, Prishtina, Graçanica dhe Bujanoci, përkatësisht KUUM, IZI, Klubi Kulturor Graçanica dhe CDE Dolina. Ata nuk synuan të ofronin edhe një debat tjetër për pajtimin. Përkundrazi, këmbëngulën në një proces të përbashkët krijues. Arti, në thelbin e tij, është një hapësirë mbi kufijtë kombëtarë. Ai i drejtohet nevojës së hershme njerëzore për të shprehur emocionet, për të kërkuar të vërtetën dhe kuptimin, ndërsa kur kjo energji krijuese vihet në lëvizje mes njerëzve që jetojnë me të vërtetë për artin, ajo fiton fuqinë t’i zhvlerësojë plotësisht barrierat e imponuara.
Përmes projektit “Agjentët kreativë të paqes”, organizatat partnere do të realizojnë një numër të madh aktivitetesh, por ndoshta më interesanti është përgatitja e një shfaqjeje të përbashkët teatrore në bashkëpunim mes shoqatës KUUM nga Beogradi dhe IZI nga Prishtina. Artistët e rinj nga Beogradi dhe Prishtina, ndoshta për herë të parë në dekadat e fundit, do të krijojnë një vepër artistike të përbashkët. Ata nuk do të interpretojnë një tekst të imponuar, por do ta shkruajnë vetë shfaqjen, do ta rezhizojnë vetë, do të krijojnë vetë kostumet dhe skenografinë, dhe në fund do ta interpretojnë para publikut.
Momenti më emocionues i këtij procesi ndodh atëherë kur tekstet lihen mënjanë pas provave të leximit dhe hidhet hapi i parë në skenë. Në atë çast, kur hapësira fillon të marrë jetë, të gjitha etiketat dhe paragjykimet e jashtme pushojnë së ekzistuari. Aktori hyn në personazh, regjisori ndërton vizionin, skenografi e ripërcakton hapësirën, ndërsa të gjithë përfshihemi në një realitet të ri që kërkon përqendrim të plotë dhe prani të vazhdueshme. Në atë skenë nuk ka vend për kalkulime apo distancë.
Puna e përbashkët në një shfaqje është një proces i jashtëzakonshëm cenueshmërie. Të nxjerrësh veten në skenë, të ndërtosh një personazh të ri dhe të ekspozohesh përballë të tjerëve përbën një rrezik të madh emocional për çdo artist. Pikërisht për këtë arsye, besimi nuk ndërtohet vetëm nën dritat e reflektorëve, por edhe në orët joformale jashtë provave, gjatë udhëtimeve, në bisedat pranë një kafeje dhe përmes diskutimeve të gjata në të cilat vëmë në pikëpyetje kufijtë tanë. Kur në një proces të tillë marrin pjesë të rinj nga hapësira të ngarkuara me tensione historike, kjo cenueshmëri e përbashkët bëhet lidhja më e fortë mes tyre. Duke kaluar së bashku nëpër kriza krijuese dhe sfida artistike, ata pushojnë së shikuari njëri tjetrin përmes prizmit të “atyre të tjerëve”. Ata bëhen kolegë dhe bashkëluftëtarë që ndajnë të njëjtat vështirësi dhe të njëjtin synim.
Në fund të këtij rrugëtimi vjen përkulja para publikut, një moment me peshë të veçantë. Ajo është menduar si një përkulje e përbashkët, sepse përkulja krah për krah është dëshmi fizike se të gjithë e kemi përshkuar këtë proces së bashku, në mënyrë të barabartë, duke rrëzuar hierarkitë dhe ndarjet e vendosura.
Ambicia jonë shkon përtej kufijve të një projekti të suksesshëm. Ne nuk duam takime afatshkurtra që përfundojnë me një shtrëngim duarsh formal, por krijimin e një bërthame të gjallë krijuese. Synojmë të ndërtojmë lidhje që do të vazhdojnë të zhvillohen natyrshëm, përmes projekteve të reja dhe shoqërimeve joformale. Normalizimi afatgjatë i marrëdhënieve nuk arrihet përmes marrëveshjeve politike, por përmes mësimit për të jetuar me njëri tjetrin dhe zbulimit të asaj që na bashkon. Ndonjëherë, pikërisht sfidat e përbashkëta krijuese janë ura më e fortë, sepse njerëzit bashkohen më shpejt dhe më sinqerisht kur përballen me të njëjtin sfidim.
Besimi nuk mund të ndërtohet me forcë dhe as të shpallet me dekret. Ai lind natyrshëm përmes punës së përbashkët, krijimtarisë dhe kohës së kaluar duke ndërtuar botë të reja. Kur përqendrohemi te ajo që është thelbësisht e rëndësishme për ne si njerëz, çështjet polarizuese e humbin fuqinë e tyre. Kur krijojmë një hapësirë ku njerëzit thjesht mund të jenë bashkë dhe të krijojnë, kufijtë pushojnë së qeni pengesë në mendjet tona dhe mbeten vetëm vija në hartë.
Autori: Nikola Masal
Ky tekst është pjesë e iniciativës “Agjentët kreativë të paqes: Fuqizimi i të rinjve për ndryshime shoqërore përmes artit dhe Agjendës së Kombeve të Bashkuara për Rininë, Paqen dhe Sigurinë, Faza II”, e cila zbatohet nga CASA, KUUM, IZI, Klubi Kulturor Graçanica dhe CDE Dolina, me mbështetjen e Ministrisë Federale të Punëve të Jashtme të Republikës Federale të Gjermanisë, përmes Institutit për Marrëdhënie Kulturore Ndërkombëtare (ifa), në kuadër të programit të financimit Zivik.
