Mitrovica e Veriut, 15 maj 2026 – OJQ CASA ka publikuar raportin e saj të dytë të monitorimit lidhur me zbatimin e Ligjit për të Huajt në Kosovë, duke identifikuar pengesa serioze juridike dhe administrative që ndikojnë në qasjen ndaj regjistrimit civil, rregullimit të qëndrimit, dokumentacionit personal dhe procedurave të shtetësisë, veçanërisht për pjesëtarët e komunitetit serb dhe komuniteteve të tjera joshumicë në Kosovë.
Raporti, i përgatitur në bashkëpunim me ekspertë juridikë, bazohet në aktivitetet e monitorimit në terren të zhvilluara gjatë prillit 2026, përfshirë vizitat në zyrat komunale të regjistrimit civil, takimet me përfaqësues të Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe një forum publik të organizuar në Mitrovicën e Veriut me banorët e prekur. Raporti gjithashtu përfshin raste përfaqësuese të raportuara përmes sistemit të monitorimit të CASA-s nga banorë që jetojnë si në veri ashtu edhe në jug të lumit Ibër.
Praktika Jokonsistente Administrative dhe Kostot e Tepërta
Sipas gjetjeve, një nga çështjet më shqetësuese është mungesa e praktikës uniforme administrative ndërmjet komunave. Aplikuesit shpesh marrin informacione kundërthënëse lidhur me dokumentacionin dhe procedurat e kërkuara, ndërsa kërkesat për dokumentacion shpesh ndryshojnë nga udhëzimet zyrtare të publikuara nga Ministria e Punëve të Brendshme. Banorët raportuan gjithashtu barrë të tepërt administrative, përfshirë kërkesat e përsëritura për verifikim me apostile dhe dokumentacion të noterizuar që nuk kërkohen zyrtarisht me ligj, duke rezultuar në kosto të konsiderueshme financiare dhe procedura të zgjatura.
Shqetësime lidhur me Fitimin e Dokumenteve të Gjendjes Civile për Personat e Lindur Jashtë Kosovës
Shqetësim i veçantë është ngritur lidhur me personat e lindur jashtë Kosovës nga prindër që posedojnë dokumente të Kosovës. Sipas raportit, shumë individë mbi moshën 18 vjeç vazhdojnë të përballen me vështirësi serioze në qasjen ndaj procedurave të regjistrimit civil dhe shtetësisë, pavarësisht qëndrimit të vazhdueshëm në Kosovë dhe prejardhjes familjare të lidhur me shtetas të Kosovës. Në praktikë, shumë prej tyre po drejtohen drejt procedurave dukshëm më kufizuese të natyralizimit për të huaj për shkak të vendlindjes dhe regjistrimit të vonuar pas moshës madhore.
Raporti thekson se CASA më parë kishte argumentuar se praktika të tilla nuk ishin plotësisht në përputhje me Ligjin e mëparshëm për Shtetësinë, veçanërisht me Nenin 32, i cili garantonte vazhdimësinë e shtetësisë për ish-shtetasit e RFJ-së që banonin në Kosovë dhe pasardhësit e tyre të drejtpërdrejtë pa përcaktuar kufizime të qarta moshe.
Megjithatë, Ligji i ri për Shtetësinë i miratuar së fundmi, i cili do të hyjë në fuqi për më pak se një javë, tani parashikon shprehimisht një rregull sipas të cilit personat e lindur jashtë Kosovës e humbin mundësinë për të fituar shtetësi me prejardhje pas arritjes së moshës 18 vjeç nëse nuk e kanë ushtruar më parë këtë të drejtë.
CASA shpreh shqetësimin se korniza e re juridike mund të ndikojë në mënyrë joproporcionale komunitete të caktuara, veçanërisht personat të cilët, për shkak të pengesave politike, administrative ose praktike, nuk kanë qenë në gjendje të përfundojnë procedurat e regjistrimit gjatë fëmijërisë. Organizata njoftoi se aktualisht është duke përgatitur një analizë shtesë juridike dhe politike të Ligjit të sapomiratuar për Shtetësinë, e cila do të publikohet së shpejti.
Afatet e Shkurtra dhe Mungesa e Mbrojtjes Juridike Efektive
Raporti gjithashtu thekson frikën në rritje të banorëve lidhur me afatet e shkurtra tranzitore të përcaktuara për procedurat e regjistrimit civil dhe rregullimit të qëndrimit. Sipas banorëve, zyrat komunale tashmë janë të mbingarkuara, ndërsa aplikuesit shpesh nuk marrin konfirmime me shkrim apo vendime zyrtare me shkrim, duke penguar qasjen në mjete juridike efektive dhe mbrojtje gjyqësore.
Raporti paralajmëron më tej se skadimi i paralajmëruar i njohjes së letërnjoftimeve serbe (15 mars 2027) të lëshuara për banorët në Kosovë mund të krijojë pasoja serioze praktike, përfshirë rreziqe lidhur me qasjen në kujdes shëndetësor, mbrojtje sociale dhe status të ligjshëm qëndrimi.
Mendim Juridik mbi Bashkimin Familjar dhe Procedurat e Shtetësisë
Vëmendje e veçantë i kushtohet bashkëshortëve të shtetasve të Kosovës që aplikojnë përmes procedurave të bashkimit familjar. Mendimi juridik i CASA-s i përfshirë në raport argumenton se kohëzgjatja e martesës për qëllime të shtetësisë duhet të llogaritet nga data e lidhjes së ligjshme të martesës dhe jo nga data e regjistrimit të mëvonshëm para institucioneve të Kosovës.
Raporti argumenton më tej se insistimi rigid në një periudhë shtesë njëvjeçare të qëndrimit të përkohshëm në rastet që përfshijnë martesa afatgjata dhe jetë faktike familjare mund të përbëjë një pengesë joproporcionale dhe tepër formaliste për rregullimin e statusit civil.
Rekomandime për Institucionet
Ndër rekomandimet e saj, CASA u bën thirrje institucioneve që të:
- harmonizojnë praktikat administrative ndërmjet komunave;
- zgjasin afatet tranzitore;
- të krijojnë procedura të qarta për personat e lindur jashtë vendit, të cilëve së paku njëri prind posedon dokumente të Kosovës;
- sigurojnë vendime me shkrim dhe mjete juridike efektive;
- dhe të lejojnë aplikime të menjëhershme për shtetësi për bashkëshortët që tashmë përmbushin kushtet substanciale juridike lidhur me kohëzgjatjen e martesës dhe jetën familjare.
OJQ CASA njoftoi se aktualisht është duke përgatitur një analizë shtesë juridike dhe politike të Ligjit të sapomiratuar për Shtetësinë, e cila do të publikohet së shpejti.
Raporti i plotë KËTU.
