OJQ CASA ka publikuar Raportin e Monitorimit Nr. 1 mbi Zbatimin e Ligjit për të Huajt, duke ofruar një pasqyrë të parë sistematike se si po zbatohet ligji në praktikë që nga fillimi i zbatimit të tij të plotë më 15 mars 2026. Zbatimi i Ligjit për të Huajt do të ketë një ndikim të rëndësishëm mbi komunitetet serbe dhe të tjera jomajoritare në Kosovë, duke prekur veçanërisht individët me status civil të pazgjidhur dhe ata që punojnë ose studiojnë në sektorë kyç publikë si arsimi dhe shëndetësia.
Qëllimi i monitorimit dhe evidentimit të problemeve kryhet me qëllim të mirë për të lehtësuar ushtrimin e të drejtave individuale, për të mbrojtur të drejtat e njeriut dhe për të mbështetur sundimin e ligjit.
Monitorimi i CASA-s zbulon boshllëqe dhe sfida teknike dhe ligjore, që rezultojnë në pasiguri juridike dhe pengesa për qasje në të drejtat themelore. Qëllimi është të ofrohet njohuri mbi problemet specifike me të cilat përballen qytetarët dhe të shërbejë si bazë për dialog të mëtejshëm me institucionet dhe për përmirësimin e procedurave ekzistuese. Në të njëjtën kohë, raporti synon të ketë një funksion praktik – të kontribuojë në identifikimin dhe heqjen e drejtëpërdrejtë të boshllëqeve dhe sfidave gjatë procesit të zbatimit dhe të shërbejë si një burim i dobishëm për të gjithë aktorët e përfshirë.
Një marrëveshje midis Bashkimit Evropian dhe Qeverisë së Kosovës ka vendosur masa të përkohshme për të lehtësuar tranzicionin, përfshirë një afat tre mujor për regjistrimin e statusit civil në Kosovë. Kartat e identitetit të lëshuara nga Serbia njihen gjithashtu për nisjen e procedurave administrative.
Monitorimi fokusohet kryesisht tek grupi i personave të prekur, ku kërkesat duhet të dorëzohen nga vetë qytetarët, dhe ku qytetarët nuk kanë mundur të ushtrojnë të drejtën e tyre për qasje në dokumente përmes procedurave administrative të rregullta ose kanë hasur në paqartësi dhe interpretime të ndryshme në praktikë.
Sfida kryesore të identifikuara
Sfida teknike përfshijnë:
• Vonesa në nisjen e procedurave në nivelin komunal, duke reduktuar kohën e disponueshme për qytetarët
• Mungesa e informacionit të qartë, të standardizuar dhe të aksesueshëm
• Praktika të ndryshme nga një komunë në tjetrën
• Mos-ofrimi i konfirmimeve me shkrim për aplikimet e dorëzuara ose të refuzuara
• Aftësia e paqartë për vendimmarrje brenda afateve
• Kërkesa për certifikime shtesë të dokumenteve pavarësisht udhëzimeve zyrtare
• Zyra komunale të mbingarkuara me kapacitete administrative të kufizuara
Sfida ligjore përfshijnë:
• Interpretim i pabarabartë dhe i kufizuar i dispozitave ligjore
• Aplikimi i gabuar i procedurave të natyralizimit në vend të njohjes së statusit civil sipas origjinës
• Kërkesa të tepërta për dokumentacion
• Qasje e kufizuar në të drejta për individët e lindur jashtë Kosovës ose ata që rregullojnë statusin më vonë në jetë
Rekomandime kryesore
Për të adresuar këto çështje, OJQ CASA i bën thirrje institucioneve përkatëse të:
• Zbatojnë procedura të njëjta dhe të standardizuara në të gjitha komunat
• Përmirësojnë informacionin publik dhe komunikimin përmes kanaleve të ndryshme
• Sigurojnë konfirmim me shkrim për të gjitha aplikimet dhe ofrojnë vendime të arsyetuara në rast refuzimi
• Garantoni qasjen në status civil për të gjithë individët e përfshirë
• Fuqizojnë kapacitetet administrative komunale
• Të vendosin afate të qarta dhe të detyrueshme për vendimmarrje
• Nuk duhet të kërkohet asnjë apostille ose vulë noteriale
Raporti i plotë është i disponueshëm KËTU.
Shënim: Ky raport përfaqëson hapat e parë në një proces monitorimi në vazhdim, me raporte të tjera që do të publikohen gjatë periudhës së zbatimit për të ndjekur progresin, për të evidentuar sfidat e reja dhe për të mbështetur përmirësime të vazhdueshme.
