Mitrovicë e Veriut, 22 prill 2026 – OJQ CASA mbajti një forum publik në Qendrën për Energji Qytetare (CEC) me banorë të Kosovës veriore për të diskutuar sfidat e vazhdueshme në qasjen në dokumentacion personal sipas Ligjit për të Huajt. Ky forum përfaqëson takimin e parë publik me qytetarë mbi këtë çështje që nga fillimi i zbatimit të plotë të ligjit.
Forumi është pjesë e punës monitoruese të CASA-s mbi zbatimin e ligjit në praktikë. Pjesëmarrësit raportuan një sërë çështjesh sistemike që, sipas tyre, pengojnë ndjeshëm qasjen në të drejta dhe krijojnë pasiguri juridike.
Mungesë e procedurave të unifikuara në katër komunat veriore
Banorët theksuan mungesën e procedurave të unifikuara në katër komunat veriore, duke vënë në dukje se proceset administrative identike shpesh kërkojnë dokumente të ndryshme në varësi të komunës ose madje të zyrtarit që trajton rastin. Në disa raste, pjesëmarrësit raportuan se kanë marrë udhëzime kundërthënëse brenda të njëjtit institucion. Ata gjithashtu theksuan se, me përjashtim të një komune, dokumentacioni i kërkuar shpesh dallon nga procedurat dhe udhëzimet zyrtare të publikuara nga Ministria e Punëve të Brendshme.
Pjesëmarrësit ngritën më tej shqetësime lidhur me barrën e tepruar administrative, përfshirë kërkesat e përsëritura për vula apostile dhe dokumente të noterizuara, të cilat rrisin ndjeshëm kostot. Shumë prej tyre e përshkruan procesin si të gjatë, të kushtueshëm dhe të paqartë, që shpesh kërkon vizita të shumta në institucione dhe periudha të gjata pritjeje.
Një numër pjesëmarrësish deklaruan se kanë vite që përpiqen të sigurojnë gjendje civile në Kosovë, në disa raste më shumë se një dekadë, pa sukses. Shqetësim i veçantë u shpreh për të rinjtë e moshës 14–18 vjeç, për të cilët nuk duket të ekzistojë një procedurë e qartë, ndërkohë që personat mbi 18 vjeç në disa raste trajtohen si të huaj, pavarësisht se mund të kenë bazë ligjore për gjendje civile përmes prindërve të tyre.
Afati tre-mujor për përfundimin e procedurave me dokumente identifikimi të lëshuara nga Serbia konsiderohet jorealist
Shqetësime u ngritën gjithashtu lidhur me afatin tre-mujor për përfundimin e procedurave duke përdorur letërnjoftime të lëshuara nga Serbia për qytetet në Kosovë, të cilin pjesëmarrësit e konsiderojnë jorealist për shkak të pengesave ekzistuese administrative. Disa raportuan se janë informuar që dokumentet e tyre aktuale të identifikimit mund të mos pranohen më, për shembull në rastet e rinovimit të lejeve të përkohshme të qëndrimit, duke i detyruar të sigurojnë dokumente në Serbi, një opsion që shumë prej tyre thanë se nuk është i qasshëm.
Çështje të tjera përfshinin vendime refuzuese në vitet e mëparshme të lëshuara vetëm në gjuhën shqipe, dorëzimin me vonesë të vendimeve që ndikon në të drejtën e ankesës, mospranimin e numrave mobil të MTS-it, pavarësisht regjistrimit zyrtar të operatorit në Kosovë dhe ekzistencës së zgjidhjeve teknike, si përdorimi i numrave të lidhur 047 për komunikim, si dhe mungesën e përgjithshme të qartësisë ndërmjet zyrtarëve lidhur me procedurat e zbatueshme.
Vendimmarrja verbale pa evidencë si pengesë për mbrojtje efektive juridike
Vendimet verbale pa regjistrim të duhur mbeten një shqetësim kyç, pasi shumica e aplikuesve nuk marrin konfirmime me shkrim për kërkesat e dorëzuara. Në disa raste, individëve as nuk u lejohet të paraqesin kërkesa apo t’i regjistrojnë ato zyrtarisht, duke e lënë bazën ligjore të vendimeve të paqartë dhe duke pamundësuar qasjen në mjete juridike. Një zhvillim pozitiv u vu re në procedurat për lejet e përkohshme të qëndrimit, ku konfirmimet me shkrim po lëshohen gjithnjë e më shpesh.
Ndikimi tek më të cenueshmit
Pjesëmarrësit theksuan gjithashtu ndikimin e konsiderueshëm të këtyre sfidave në jetën e përditshme të njerëzve, veçanërisht tek familjet pa gjendje civile të rregulluar dhe nënat vetushqyese me fëmijë të mitur. U ngritën shqetësime për vështirësitë në dëshmimin e marrëdhënieve familjare jashtëmartesore dhe rrezikun e ndarjes familjare apo deportimit, veçanërisht në rastet që përfshijnë nëna pa dokumente.
CASA bëri të ditur se këto gjetje do të përfshihen në raportin e saj të ardhshëm monitorues mbi zbatimin e Ligjit për të Huajt, së bashku me analiza të detajuara dhe rekomandime që synojnë përmirësimin e konsistencës, transparencës dhe sigurisë juridike në praktikën administrative.
Shënim: Raporti i plotë nga forumi me gjetje të detajuara është bashkëngjitur për informim të mëtejshëm është i disponueshëm këtu.
Mbështetur nga UNMIK-u.
