Nga: Miodrag Marinković
Ky tekst është një përgjigje krejtësisht personale ndaj panikut që këto ditë ka përfshirë komunitetin serb në Kosovë në lidhje me statusin e institucioneve arsimore dhe shëndetësore. I kuptoj njerëzit; me të drejtë janë të shqetësuar. Bëhet fjalë për fëmijët e tyre, vendet e punës dhe jetën e tyre. Politikanët serbë, ata që do të duhej t’u jepnin përgjigje, heshtin ose i mashtrojnë me fraza dhe fjalë boshe, pas të cilave nuk qëndron as ndonjë ide e qartë dhe as ndonjë plan real. Beogradi zyrtar po ashtu hesht në mënyrë të turpshme, në mënyrë të papranueshme të turpshme, duke e shtyrë mënjanë këtë temë të pakëndshme për të, në një kohë kur po lufton me thonj e me shkopinj policie për mbijetesën e vet në pushtet. Kështu, në mënyrë shumë të qartë, na tregon edhe se cilat janë prioritetet e tyre. Karriget e tyre.
Në rrethana të tilla, serbët në Kosovë janë me të drejtë të frikësuar dhe të shqetësuar dhe meritojnë të paktën disa përgjigje.
Në këtë çmenduri dhe defetizëm të përgjithshëm, do të përpiqem të paraqes atë që di dhe atë që mund të nxjerr si përfundim, ndërsa ju mbetet juve të vlerësoni se sa ju ndihmon kjo. Këto janë faktet që duhet t’i dini:
- I vetmi, absolutisht i vetmi plan i validuar ndërkombëtarisht që lidhet me statusin e shëndetësisë dhe arsimit të komunitetit serb në Kosovë është plani i quajtur Rruga Evropiane drejt Normalizimit të Marrëdhënieve, përkatësisht derivati i tij, i ashtuquajturi Marrëveshja e Ohrit.
Ai parasheh që komuniteti serb të realizojë të drejtat e veta dhe të ketë qasje në shërbime brenda një “kornize të vetëmenaxhimit”, e njohur nga të gjithë si Asociacioni/Bashkësia e komunave me shumicë serbe.
- Draft-statuti i Asociacionit/Bashkësisë së komunave me shumicë serbe, i përgatitur nga Bashkimi Evropian dhe i dorëzuar Qeverisë së Kosovës për t’iu dërguar Gjykatës Kushtetuese, parasheh që arsimi dhe shëndetësia të organizohen si sisteme të privatizuara të shërbimeve nën kompetencën e Asociacionit/Bashkësisë.
Çfarë do të thotë kjo konkretisht për njerëzit? Do të thotë se këto institucione do të vazhdonin të punonin sipas planeve dhe programeve mësimore të Ministrisë së Arsimit të Republikës së Serbisë dhe ministrive të tjera kompetente, se të punësuarit në to do të vazhdonin t’i merrnin pagat nga buxheti i Republikës së Serbisë, përmes mjeteve që do të transferoheshin nëpërmjet Bankës Qendrore të Kosovës, ndërsa legjislacioni i Kosovës do ta njihte funksionimin e tyre përmes statusit të institucioneve private.
- Në prill të vitit 2024, para votimit për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës, BE-ja ia dërgoi pikërisht këtë draft-statut Qeverisë së Kosovës me kërkesën që ai t’i dërgohej Gjykatës Kushtetuese për vlerësimin e kushtetutshmërisë, por Albin Kurti e refuzoi këtë kërkesë.
Për këtë arsye, Kosova u përjashtua nga votimi për anëtarësim në atë organizatë.
- Qeveria në largim e Kosovës, siç e dimë të gjithë, e kundërshton me vendosmëri këtë draft dhe çdo diskutim për themelimin e Asociacionit/Bashkësisë së komunave me shumicë serbe. Megjithatë, kjo nuk e ndryshon qëndrimin e Bashkimit Evropian se pikërisht ky draft është korniza për zgjidhjen e çështjes së të drejtave kolektive të komunitetit serb, përfshirë edhe sistemin arsimor dhe shëndetësor.
Për këtë arsye, Qeveria e Albin Kurtit prej kohësh është nën masa ndëshkuese, ndërsa ato gjatë ditëve të fundit janë intensifikuar ndjeshëm, pas pezullimit të Dialogut Strategjik nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe nën presione të heshtura, por të dukshme ndaj opozitës në Kosovë për të formuar një qeveri të re dhe për ta larguar Kurtin nga pushteti.
- Formimi i një qeverie të re opozitare në Kosovë sot nuk është vetëm matematikisht i mundur, por pas masave të ashpra të Shteteve të Bashkuara të Amerikës është bërë edhe një opsion politik real.
Pritet që një qeveri e tillë të mbështetet në parimet e bashkëpunimit strategjik me partnerët perëndimorë, BE-në dhe SHBA-në, gjë që, me shumë gjasë, do të nënkuptonte riaktivizimin e negociatave për planin e Ohrit, themelimin e Asociacionit/Bashkësisë së komunave me shumicë serbe dhe zgjidhjen e çështjes së institucioneve arsimore dhe shëndetësore në mënyrën e paraparë me Draft-Statutin e Asociacionit/Bashkësisë të përgatitur nga BE-ja.
Pra, çështja e institucioneve arsimore dhe shëndetësore nuk është zgjidhur dhe as nuk do të zgjidhet me veprime të njëanshme të Albin Kurtit, megjithëse qeveria e tij po punon në këtë drejtim prej disa vitesh. Kjo çështje nuk mund të zgjidhet sipas modelit që Qeveria e Kosovës ka ndjekur deri më tani, pra me armë dhe polici, sepse është tepër komplekse që zgjidhjet të imponohen në këtë mënyrë.
Kjo është edhe më e rëndësishme duke pasur parasysh se legjislacioni aktual i Kosovës të drejtën për arsimim të komuniteteve joshumicë e vendos mbi çdo akt ligjor që mund ta rrezikojë këtë të drejtë.
Albin Kurti prej vitesh kërkon bazë ligjore për ta bërë këtë në mënyrë të njëanshme, por duket qartë se nuk e ka gjetur. Po ta kishte gjetur, tashmë do të kishte filluar mbylljen e shkollave dhe spitaleve në mjediset serbe.
Në këtë dritë duhet të shihen edhe deklaratat e ministrit Rašić, të cilat njëkohësisht kanë qenë shkaku i reagimeve kaq panike brenda komunitetit serb. Të paargumentuara dhe spekulative, ato janë më shumë pasqyrim i stilit me të cilin Kurti i zgjidh çështjet sesa tregues i ndonjë plani konkret.
Pra, ministri Rašić tregon se nuk ka ndërmend t’i shqyrtojë në mënyrë kritike veprimet e shefit të tij, Albin Kurtit, dhe as nuk e konsideron këtë si detyrim ndaj popullit që përfaqëson.
Në vend të kësaj, përmes qëndrimeve servile të maskuara si e ashtuquajtura “realpolitik”, ai përpiqet të ruajë pozitën e vet dhe sinekurat që vijnë me të.
Për fat të mirë, siç qëndrojnë gjërat, këtë çështje nuk do ta zgjidhë as Kurti dhe as Rašić.
Ky opinion autorial është pjesë e iniciativës kërkimore “Pyetjet e vështira përpara nesh: Sistemi arsimor i serbëve të Kosovës”, të zbatuar nga OJQ CASA. Qëndrimet dhe opinionet e shprehura në këtë tekst i përkasin autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimet e OJQ CASA apo të donatorit që mbështet hulumtimin.
